De leerling leert kwaliteit herkennen aan een concreet criterium en past die keuze daarna zelfstandig toe in een nieuwe versie.
Werkvorm voor de les
Vergelijk en bouw opnieuw op
Vergelijk een eigen uitwerking met een AI-versie. Laat de leerling benoemen wat beter werkt en waarom. Daarna gaan beide voorbeelden weg en bouwt de leerling zelf opnieuw op.
Technische EAI-term
Compare Then Reconstruct
Na een eerste eigen poging, bijvoorbeeld bij een samenvatting, uitleg, betoog, berekening, bronvergelijking of andere taak waarbij een voorbeeldversie kan helpen om kwaliteit zichtbaar te maken.
10–15 min
Eerst individueel, vergelijken kan kort in duo
Waar deze werkvorm om draait
Een voorbeeld vergelijken kan helpen om kwaliteit te herkennen. Het leerzame deel zit niet in het kiezen van de beste versie, maar in wat de leerling daarna zonder voorbeeld opnieuw kan maken.
Kan de leerling uitleggen waarom een versie sterker is en die keuze daarna zelfstandig toepassen in een nieuwe uitwerking?Startscript
Zo kun je beginnen.
- “Leg je eigen versie naast deze tweede versie. Zoek twee inhoudelijke verschillen. Nog niet verbeteren.”
- “Kies één verschil. Welke versie werkt hier beter? Leg uit waaraan je dat ziet.”
- “Nu gaan beide voorbeelden weg. Gebruik alleen de oorspronkelijke opdracht of bron en maak een nieuwe versie.”
- “Kijk daarna terug naar je eerste poging. Wat heb je bewust anders gedaan?”
Uitvoering
Zo werkt het.
- 01
Laat de leerling eerst zelf een korte uitwerking maken.
- 02
Leg daar één AI-versie of een ander goed alternatief naast.
- 03
Laat de leerling twee inhoudelijke verschillen aanwijzen. Kies daarna één verschil om verder te bespreken.
- 04
Vraag welke versie op dat punt sterker is en welk criterium de leerling daarvoor gebruikt.
- 05
Haal beide voorbeeldteksten uit beeld. Laat alleen de oorspronkelijke opdracht, bron of vraag staan.
- 06
Laat de leerling opnieuw schrijven, oplossen of redeneren.
- 07
Vergelijk de nieuwe eigen versie met de eerste poging. Vraag welke keuze bewust is veranderd en waarom.
Succescriteria
Dit moet de leerling laten zien.
- Ik wijs een inhoudelijk verschil aan tussen twee versies.
- Ik leg uit waarom één keuze sterker is en noem het criterium dat ik gebruik.
- Ik maak daarna zonder voorbeeldtekst een nieuwe eigen versie.
- Ik kan aanwijzen wat ik bewust heb veranderd ten opzichte van mijn eerste poging.
Doorvragen
Vragen die het denken openhouden.
- Wat maakt dit verschil inhoudelijk sterker?
- Welk criterium gebruik je om dat te beoordelen?
- Wat bleef bij je hangen toen de voorbeelden weg waren?
- Welke keuze heb je in je nieuwe versie bewust anders gemaakt?
- Zou je dezelfde keuze ook maken bij een nieuwe opdracht? Waarom?
Bijsturen tijdens de les
Wat doe je als het niet loopt zoals bedoeld?
Je ziet: De leerling zegt alleen dat de AI-versie ‘beter’, ‘duidelijker’ of ‘mooier’ is.
Doe dan: Vraag om één zichtbaar criterium: wat is preciezer, beter onderbouwd, logischer opgebouwd of inhoudelijk vollediger?
Je ziet: De tweede versie lijkt sterk op de formulering van AI.
Doe dan: Haal de voorbeeldtekst langer weg en laat eerst mondeling uitleggen wat de leerling zelf wil zeggen. Laat daarna opnieuw formuleren.
Je ziet: De leerling kan goed vergelijken, maar de nieuwe eigen versie wordt niet beter.
Doe dan: Ga terug naar één gekozen verschil. Laat de leerling dat ene criterium opnieuw toepassen in een kleiner deel van de taak.
Gebruik geen complete AI-versie, maar twee korte fragmenten met een subtiel kwaliteitsverschil. De leerling kiest eerst welk fragment sterker is en reconstrueert daarna alleen dat onderdeel in het eigen werk.
Een betere tweede versie laat nog niet zien dat de leerling dit later opnieuw of in een andere situatie kan. Daarvoor is een nieuwe taak, uitgestelde poging of transferopdracht nodig.
Voor de docent
Wat je als docent hier eigenlijk aan het doen bent
Deze werkvorm gebruik je niet omdat vergelijken op zichzelf leerzaam is. Je gebruikt hem wanneer een leerling eerst iets zelf heeft geprobeerd, daarna baat kan hebben bij een sterker voorbeeld, en je vervolgens wilt zien wat van die vergelijking echt is blijven hangen. De kern zit dus in de laatste stap: opnieuw zelf uitvoeren zonder het voorbeeld in beeld.
1. Je gebruikt AI als tijdelijk vergelijkingsmateriaal
De AI-versie is geen antwoordblad en ook geen eindproduct voor de leerling. Het is één extra voorbeeld waarmee je kwaliteit bespreekbaar maakt. Jij bepaalt vooraf waarop leerlingen vergelijken, bijvoorbeeld argumentatie, nauwkeurigheid, brongebruik of opbouw.
2. Je laat de leerling eerst beoordelen
Vraag niet meteen: ‘maak jouw versie beter’. Laat de leerling eerst benoemen wat er verschilt en waarom één keuze sterker is. Daarmee wordt zichtbaar of de leerling het criterium begrijpt, in plaats van alleen een formulering over te nemen.
3. Daarna haal je de steun bewust weg
Zolang de AI-versie in beeld blijft, weet je niet of de leerling zelfstandig kan reconstrueren of vooral slim kan kopiëren. Daarom verdwijnen beide voorbeelden voordat de leerling opnieuw werkt.
4. De nieuwe eigen poging is jouw belangrijkste informatie
Kijk niet alleen of versie twee mooier is. Kijk welke inhoudelijke keuze de leerling zelfstandig terugbrengt, welke verbetering verdwijnt zodra het voorbeeld weg is en welke uitleg de leerling zelf kan geven.
Tijdens de uitvoering
Waar kijk je naar?
De reactie van de leerling bepaalt je volgende stap. Deze signalen helpen om verschil te zien tussen herkennen, toepassen en zelfstandig uitvoeren.
Je ziet
De leerling benoemt alleen stijl: ‘deze klinkt beter’.
Dat kan betekenen
Het criterium is nog te vaag.
Jouw volgende stap
Vraag: wat is inhoudelijk beter, en waaraan kun je dat zien?
Je ziet
De leerling kan precies uitleggen waarom een versie sterker is, maar past dat niet toe in de nieuwe eigen versie.
Dat kan betekenen
Kwaliteit herkennen en kwaliteit zelf produceren zijn nog twee verschillende dingen.
Jouw volgende stap
Verklein de opdracht. Laat alleen dat ene onderdeel opnieuw uitvoeren.
Je ziet
De nieuwe versie gebruikt bijna letterlijk de formulering van AI.
Dat kan betekenen
De leerling heeft mogelijk de formulering onthouden in plaats van het criterium toegepast.
Jouw volgende stap
Laat eerst mondeling uitleggen wat hij zelf wil zeggen en laat daarna opnieuw formuleren.
Je ziet
De leerling maakt zonder voorbeeld een andere, maar aantoonbaar betere keuze.
Dat kan betekenen
Dit is een sterker signaal dat het criterium is begrepen en zelfstandig gebruikt.
Jouw volgende stap
Vraag de leerling de keuze kort te verantwoorden en bewaar eerste en tweede eigen poging.
Wat mag je concluderen?
Lees de uitkomst niet groter dan hij is.
Of de leerling verschillen kan beoordelen en een besproken criterium direct daarna zelfstandig kan toepassen.
Of de leerling hetzelfde criterium een dag later, zonder herinnering aan deze vergelijking, opnieuw gebruikt.
Geef later een nieuwe taak met dezelfde leerstap, maar andere inhoud. Dan kijk je naar behoud en transfer in plaats van alleen naar directe reconstructie.
Drie vakken
Dezelfde didactische logica, andere inhoud.
De kern blijft gelijk: eerst zelf, dan gericht vergelijken, voorbeelden weg en opnieuw zelf handelen.
Start: Een leerling schrijft eerst zelf een samenvatting.
Vergelijk: Vergelijk met een AI-versie op één criterium: hoofdzaak en bijzaak.
Daarna zelf: Haal beide versies weg. Laat opnieuw samenvatten vanuit de brontekst.
Kijk naar: Kiest de leerling nu zelf de hoofdzaak, of keert hij terug naar dezelfde details als in zijn eerste versie?
Start: Een leerling vergelijkt eerst zelf twee bronnen.
Vergelijk: Leg een AI-analyse ernaast en bespreek één verschil in bronweging.
Daarna zelf: Haal de analyses weg. Geef een nieuwe bronvraag bij dezelfde bronnen.
Kijk naar: Gebruikt de leerling nu zelf herkomst, perspectief of betrouwbaarheid in de afweging?
Start: Een leerling legt eerst zelf een proces uit, bijvoorbeeld diffusie.
Vergelijk: Vergelijk met een AI-uitleg op causaliteit: welke stap veroorzaakt de volgende?
Daarna zelf: Haal de uitleg weg en laat het proces opnieuw tekenen en toelichten.
Kijk naar: Kan de leerling de causale keten zelf opnieuw opbouwen, of noemt hij vooral losse begrippen?
Onderwijsraad
Waarom past deze keuze bij breder advies over technologie en toetsing?
De Onderwijsraad beschrijft deze specifieke werkvorm niet. Wel sluiten drie bredere uitgangspunten rechtstreeks aan op de keuze die je als docent hier maakt.
Onderwijsraad · 2022
Inzet van intelligente technologie
Wat de Onderwijsraad zegt: Intelligente technologie kan werk van leraren ondersteunen, overnemen of anders invullen. De docent blijft volgens de raad de spil en moet didactisch kunnen afwegen hoe technologie wordt ingezet.
Vertaling naar deze werkvorm: In deze werkvorm betekent dat: AI mag een vergelijkingsversie leveren, maar jij bepaalt welk leerdoel centraal staat, waarop wordt vergeleken en wanneer de steun weer uit beeld moet.
Bekijk de bron bij de Onderwijsraad ↗Onderwijsraad · 2026
Kijk anders naar toetsing
Wat de Onderwijsraad zegt: De Onderwijsraad benadrukt de onderwijsleerfunctie van toetsing: informatie over leerlingprestaties moet leraren en leerlingen helpen om het leren verder vorm te geven. Ook pleit de raad voor meer eigenaarschap van leraren bij toetsing met zo'n leerfunctie.
Vertaling naar deze werkvorm: Gebruik de nieuwe eigen poging dus vooral als informatie voor je volgende onderwijsbeslissing. Niet als mini-toetscijfer, maar om te zien welke hulp nog nodig is.
Bekijk de bron bij de Onderwijsraad ↗Onderwijsraad · 2017
Doordacht digitaal
Wat de Onderwijsraad zegt: Digitalisering hoort volgens de Onderwijsraad voort te komen uit doordachte onderwijskeuzes en niet uit de enkele beschikbaarheid van technologie.
Vertaling naar deze werkvorm: Begin daarom niet met de vraag wat AI kan genereren. Begin met de vraag welke leerstap de leerling zelf moet zetten en gebruik AI alleen als de vergelijking dat doel aantoonbaar helpt.
Bekijk de bron bij de Onderwijsraad ↗Belangrijk: de Onderwijsraad beschrijft deze EAI-werkvorm niet. De bronblokken hierboven geven eerst het uitgangspunt van de raad weer en daarna expliciet onze vertaling naar deze werkvorm.
In één oogopslag
1 · Eigen pogingDe leerling maakt eerst zelf iets.
2 · VergelijkenLeg een tweede versie ernaast en bespreek één inhoudelijk verschil.
3 · Voorbeelden wegDe voorbeeldteksten verdwijnen. Alleen de oorspronkelijke taak blijft staan.
4 · Opnieuw zelfDe leerling maakt een nieuwe versie en licht een bewuste keuze toe.
Waar past deze werkvorm in EAI?
Wat is de opdracht?Waar zit je in de les?Welke leerstap staat centraal?Wat doet AI?Wat kun je daarna zien?
Deze plaatsbepaling is bedoeld als achtergrond. Voor gebruik in de les kun je direct met de werkvormkaart hierboven werken.
Waarom dit kan helpen
Met hulp lukt het. Maar lukt het daarna ook zelf?
Een leerling kan met een goed voorbeeld, een hint of AI tot sterk werk komen. Dat vertelt nog niet of dezelfde stap daarna zelfstandig lukt. Daarom laat deze groep werkvormen de leerling na de hulp opnieuw zelf handelen.
Onderbouwing op de site: CLM-002, CLM-003 en CLM-009
EAI Standard / technische laag
Relatie tot de Standard: Gekoppeld aan een EAI Standard-patroon voor evidence, remediatie of AI-interactie.
De termen hieronder helpen om dezelfde handeling precies terug te vinden. Dit is geen kwaliteitsrangorde en maakt de werkvorm niet automatisch wetenschappelijk gevalideerd.
REM-04compare_then_reconstruct
Bron van deze werkvorm: EAI Standard 0.4-candidate · remediation REM-04